Baza wiedzy: Opatrunki
Rana toprzerwanie ciągłości powłok zewnętrznych organizmu (skóry, błon śluzowych, spojówek) na skutek urazu mechanicznego, termicznego lub chemicznego.
Ból w okolicy rany, jego nasilenie po zranieniu zależą w dużej mierze od rozległości rany, jej unerwienia, narzędzia, które ją wywołało.
Krwawienie w większym lub mniejszym stopniu towarzyszy każdemu zranieniu. Rozejście się brzegów rany jest spowodowane zawartością włókien elastycznych w skórze.
Martwica, nekroza – jest to obumarcie tkanek lub narządów. Występuje w wyniku niedokrwienia/niedotlenienia lub zakażenia. Charakteryzuje się stopniową degradacją struktur komórkowych. Martwicę należy usunąć za pomocą opatrunków hydrożelowych lub poprzez wycięcie chirurgiczne.
Do typów martwicy komórek możemy zaliczyć:
- - martwice skrzepową (najczęściej zawał)
- - martwicę enzymatyczną tkanki tłuszczowej (w tkance tłuszczowej okołotrzustkowej)
- - martwicę serowatą (serowacenie - typowo w gruźlicy)
- - zgorzel (zachodzi gnicie), w tym: zgorzel wilgotna, zgorzel sucha, zgorzel gazowa
Miażdżyca - zmiany biologiczne wieku starczego mogą przebiegać z różnym nasileniem i dolegliwościami, często przechodząc w stan choroby. Najczęściej występują choroby związane z postępującymi zmianami miażdżycowymi jak: zawał serca, udar mózgu oraz otępienie starcze.
Duszność - jest to subiektywne odczucie braku powietrza, bardzo często połączone ze wzmożonym wysiłkiem mięśni oddechowych.
Zakażenie rany może być spowodowane drobnoustrojami, znajdującymi się na skórze poszkodowanego czy przedmiocie raniącym lub przez zetknięcie się rany z otoczeniem Każdą ranę należy traktować jak zakażoną.
Rany dzieli się ze względu na przyczyny zranienia i charakterystyczne cechy na kilka rodzajów:
Otarcia powstają przy stycznym działaniu na skórę przedmiotu o szorstkiej powierzchni. Często w takiej ranie znajdują się ciała obce, krwawi mało, lecz rana jest bolesna, bo następuje uszkodzenie zakończeń nerwowych.
Rany cięte powstają wskutek działania przedmiotów ostrych. Są zwykle ranami linijnymi o gładkich brzegach. Silne krwawienie wypłukuje bakterie, zmniejszając ryzyko zakażenia. Głębokość rany bywa różna.
Rany płatowe powstają wtedy, gdy uraz mechaniczny zadziałał stycznie do powierzchni skóry i wskutek tego płat skóry został oderwany lub wisi na jej fragmencie. Częste są rany płatowe palców, powstające np. podczas pracy w kuchni.
Rany rąbane powstają wskutek działania ciężkiego ostrego narzędzia, np. tasaka, siekiery, szabli. Czasem może dojść do całkowitego odrąbania (amputacji) części ciała.
Rany kłute powstają w wyniku działania z dużą siłą ostro zakończonych przedmiotów (sztylet, bagnet, drut, gwóźdź, widły). Otwór rany jest mały, krwawienie zewnętrzne niewielkie, natomiast kanał drążący może być głęboki. Krwawienie wewnętrzne bywa obfite.
Rany tłuczone powstają w wyniku działania tępego lub narzędzia o tępych krawędziach (kamień, młotek, drąg lub
w wyniku upadku). Mają brzegi zgniecione, postrzępione lub stłuczone z krwawymi podbiegnięciami i obrzękami. Krwawienie jest skąpe.
Rany miażdżone powstają w wyniku silnego urazu tępym narzędziem. Całe są wypełnione skrzepłą krwią i chłonką,
a także zawierają często ciała obce, np. strzępy ubrania, włosy, grudki ziemi. Brzegi są nieregularne, mało krwawiące. Otaczające tkanki są obumarłe, zmiażdżone, niedokrwione, obrzmiałe.
Rany szarpane, czyli darte powstają w konsekwencji rozciągnięcia i rozerwania tkanek pod wpływem zadziałania stycznych względem powierzchni ciała przedmiotów kanciastych lub zakrzywionych i tępych (haki, sęki). Mają brzegi nierówne, poszarpane, rozciągnięte lub podwinięte, mało broczą krwią.
Rany postrzałowe mogą być wywołane pociskami broni palnej, odłamkami min, granatów, bomb itp. W przypadku postrzału rana wlotowa pocisku jest mała i gładka. Rana wylotowa jest znacznie większa, o postrzępionych brzegach.
Rany postrzałowe dzieli się na:
styczne - występuje uszkodzenie powierzchniowe skóry, wyglądem przypominają ranę szarpaną.
przestrzałowe - mają wlot, kanał postrzałowy i wylot.
ślepe - mają wlot i kanał postrzałowy. Pocisk tkwi wewnątrz ciała.
Sposoby gojenia się ran:
bezpośrednie (rychłozrost) - przebiega szybko i bez powikłań, następuje, gdy brzegi rany są gładkie, przylegają do siebie, a rana jest czysta (nie zakażona)
pośrednie (ziarninowanie) - następuje, kiedy rana jest zakażona; ropieje, oczyszcza się i zostaje wypełniona nową tkanką pod strupem
Szybkość gojenia się ran zależy od:
- umiejscowienia rany
- ukrwienia
- napinania blizny
- czynnika raniącego
- czasu i sposobu opatrzenia rany
- a także czynników natury ogólnej
Zakażenia ran - proces chorobotwórczy spowodowany wtargnięciem do tkanek lub narządów organizmu drobnoustrojów chorobotwórczych.
Rodzaje zakażeń:
Zgorzel gazowa - w okolicy rany pojawia się obrzęk i zaczerwienienie; dookoła występują pęcherze wypełnione gazem i wysiękiem ropnym o zapachu gnilnym. Objawy: przyspieszenie tętna, spadek ciśnienia krwi, zamroczenie. Często kończy się śmiercią.
Tężec - do zakażenia najczęściej dochodzi wskutek zanieczyszczenia rany ziemią. Zakażenie wylęga się od kilku dni, do kilku miesięcy. Objawy: uczucie drętwienia i mrowienia w mięśniach żuchwy, ból głowy, uśmiech sardoniczny. Śmiertelność wynosi 50%.
Ropień, ropowica - opóźnia gojenie rany, sprzyja powstawaniu blizny. Ropiejące miejscowe zakażenie może się rozprzestrzenić na cały organizm powodując zakażenie krwi.
Róża przyranna - ostry stan zapalny skóry i tkanki podskórnej; skóra staje się żywoczerwona, obrzęknięta, okoliczne węzły chłonne ulegają powiększeniu, są bolesne.
Wścieklizna - wodowstręt - objawy: mrowienie, kłucie, pieczenie w miejscu pokąsania; gorączka, bóle głowy, zaburzenia mowy, omamy wzrokowe i słuchowe. Na przemian występują napady szału lub depresji. Choroba kończy się śmiercią.
Zgorzel, gangrena - polega na rozkładzie martwych tkanek w żywym organizmie przez bakterie gnilne (beztlenowce). Przyczyną gangreny jest obecność ogniska martwicy dostępnego dla bakterii. Odpowiednie warunki istniejące w ognisku martwicy, takie jak wilgotność i temperatura, sprzyjają rozwojowi beztlenowców.
Aseptyka - postępowanie aseptyczne, czyli jałowe, to zespół czynności mających na celu niedopuszczenie zarazków do rany.
Antyseptyka - postępowanie przeciwbakteryjne lub przeciwgnilne, ma na celu zabicie zarazków w przypadkach już istniejącego zakażenia rany lub przynajmniej niedopuszczenie do ich rozmnażania się.
Niewydolność krążenia - stan niewydolności układu krwionośnego uniemożliwiający pełnienie jego funkcji fizjologicznych.
Krwotok - wylew krwi w pełnym jej składzie poza światło naczynia krwionośnego lub poza serce wskutek przerwania ciągłości ścian. Dzielimy je na zewnętrzne i wewnętrzne (krew nie wypływa poza organizm).
W zależności od źródła krwawienia wyróżnia się krwotoki:
tętnicze - pulsujące w rytm skurczów serca wypływanie krwi jasnoczerwonej. Panujące w tętnicach ciśnienie i uderzenia fal krwi utrudniają tworzenie się skrzepów. Uszkodzenie nawet małej tętnicy może być niebezpieczne dla życia.
żylne - krew o zabarwieniu ciemnoczerwonym wypływa ciągłą strużką. Krwotoki z mniejszych żył mogą ustać same wskutek zaczopowania rany skrzepem. Najczęściej jednak występuje mieszany typ krwawienia tętniczo-żylny.
miąższowe - powstaje w wyniku uszkodzonej większej liczby naczyń włosowatych, zdarcia i oddalenia się skóry, przerwania mięśni lub zranienia narządów miąższowych. Krew spływa z całej uszkodzonej powierzchni.
Krwotoki wewnętrzne mogą być do: jamy czaszkowej, z płuc do oskrzeli, do żołądka, do jamy otrzewnej, śródtkankowe.
Przyczyny: tępy uraz, upadek z wysokości, potrącenie przez samochód lub samoistne pęknięcie dużego naczynia.
Zagrożenia: utrata przytomności, zakrztuszenia, zaburzenie oddechu, bezdech, pogłębiający się wstrząs.
Pierwsza pomoc: zimne okłady lub przykładanie lodu, wsparcie psychiczne, kontrola stanu świadomości, oddechu i tętna; okrycie poszkodowanego, stała kontrola czynności życiowych, wezwanie pogotowia.